Mapa użytkowania i pokrycia fragmentu Gorczańskiego Parku Narodowego opracowana w oparciu o fotointerpretację cyfrowych ortofotomap lotniczych CIR z 2011 roku

Piotr Wężyk
Uniwersytet Rolniczy w Krakowie
Wydział Leśny
Instytut Zarządzania Zasobami Leśnymi
Zakład Urządzania Lasu, Geomatyki i Ekonomiki Leśnictwa
Polska

Miłosz Mucha
Uniwersytet Rolniczy w Krakowie
Wydział Leśny
Instytut Zarządzania Zasobami Leśnymi
Zakład Urządzania Lasu, Geomatyki i Ekonomiki Leśnictwa
Polska

Marta Szostak
Uniwersytet Rolniczy w Krakowie
Wydział Leśny
Instytut Zarządzania Zasobami Leśnymi
Zakład Urządzania Lasu, Geomatyki i Ekonomiki Leśnictwa
Polska

Streszczenie

Obserwowane w ostatnich latach globalne zmiany klimatu i towarzyszące mu ekstremalne zjawiska pogodowe (wysoka temperatura, susza atmosferyczna i glebowa, gwałtowne wiatry itp.) prowadzą bezpośrednio (np. wiatrowały) lub pośrednio (np. gradacje szkodliwych owadów) do dynamicznych przemian w drzewostanach, szczególnie we wrażliwych ekosystemach górnoreglowego boru świerkowego. Celem prezentowanej pracy było opracowanie aktualnej cyfrowej mapy użytkowania i pokrycia terenu (ang. Land Use Land Cover; LULC) obejmującego fragmenty: Doliny Kamienicy, masywu Kudłonia oraz Jaworzyny Kamienickiej w centralnej części Gorczańskiego Parku Narodowego (GPN), ze szczególnym uwzględnieniem klas drzewostanów będących w fazie zamierania lub już zniszczonych. Pozyskane w procesie fotointerpretacji dane w postaci wektorów zasilić miały bazy danych systemu GIS w GPN w celu wykonania analiz przestrzennych. W ramach prac kameralnych dokonano fotointerpretacji archiwalnych stereomodeli zdjęć lotniczych CIR z 1997 roku oraz cyfrowej ortofotomapy lotniczej z 2011 roku (CIR, GSD 0,25 m). Szczególną uwagę zwrócono na obszary objęte rozpadem drzewostanów świerkowych w latach 1979-1987 na południowych zboczach Kudłonia, Wierchu Spalone oraz Jaworzyny Kamienickiej. Wylesienia zarejestrowane na archiwalnych zdjęciach CIR z 1997 roku obejmowały w minionym okresie zaledwie 114,11 ha (4,37%).Wyniki wektoryzacji zasięgu klas LULC na ortofotomapie z 2011 roku wskazują, iż na obszarze badań (2611,42 ha) wystąpiło aż 1604 sztuk gniazd kornikowych. Łącznie klasy uszkodzonych drzewostanów zajęły 374,48 ha (14,34% całego obszaru analiz), przy czym drzewostany świerkowe bez wyraźnych oznak uszkodzenia występowały na 434,01 ha (16,62%). Przeprowadzone badania potwierdziły dużą dynamikę przemian drzewostanów, tj. ich zamierania lub rozpadu powodowanego przez wiatry, ale wskazały także, iż wtórna sukcesja leśna zachodząca na polanach oraz regeneracja lasu w obszarach poklęskowych są gwarantem istnienia drzewostanów w Gorcach, choć już nie wszędzie jako monokultur świerkowych. Zdjęcia lotnicze i produkty ich przetwarzania czyli ortofotomapy cyfrowe kolejny raz udowodniły ogromną przydatność do kartowania klas pokrycia terenu i różnych form jego użytkowania czy kondycji ekosystemów leśnych. Ze względu na niskie koszty pozyskania cyfrowych zdjęć lotniczych, zaleca się wprowadzenie w GPN na stałe monitoringu drzewostanów opartego na fotointerpretacji bądź nawet półautomatycznej klasyfikacji ortoobrazów cyfrowych. Wyniki kartowania zasilając bazy danych GIS dawałyby pełną wiedzę o procesach zachodzących przestrzennie i w czasie w Gorczańskim Parku Narodowym.

Słowa kluczowe:

analizy przestrzenne GIS; fotointerpretacja; wektoryzacja ekranowa; klasy pokrycia i użytkowania terenu

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia

Boroń A., Jachimski J., 1998: Interpretacja i pomiary obrazów spektrostrefowych z użyciem fotogrametrycznej stacji cyfrowej VSD. Kompleksowe wykorzystanie informacji ze zdjęć lotniczych. Cz. III. Kraków- Sieradz, 17: 1-17.

Chwistek K., 2010: Zmiany składu gatunkowego i struktury drzewostanów Gorczańskiego Parku Narodowego w latach 1992–2007. Ochrona Beskidów Zachodnich 3: 79-92.

Corine Land Cover: http://www.eea.europa.eu/publications/COR0-landcover

Grodzki W., Loch J., Armatys P., 2006: Występowanie kornika drukarza Ips typographus L. w uszkodzonych przez wiatr drzewostanach świerkowych masywu Kudłonia w Gorczańskim Parku Narodowym. Ochrona Beskidów Zachodnich 1: 125-137.

Kozak J., 2005: Zmiany powierzchni lasów w Karpatach Polskich na tle innych gór świata, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Rozdział 1: 9-25.

Kozak J., 2005: Zmiany powierzchni lasów w Karpatach Polskich na tle innych gór świata, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Rozdział 9: 93-103.

Loch J., 2010: Dynamiczne zmiany górnoreglowych świerczyn. Publikacje o świecie przyrody. Dostęp 27.09.2010 r. http://www.gorczanskipark.pl/

Loch J., Chwistek K., Wężyk P., Małek S., Pająk M., 2001: Natural regeneration versus tree planting in the subalpine spruce forest Plagiathecio-Piceetum Tataricum of the Gorce National Park. Nature conservation 58: 5-15.

Modrzyński J., Jakubiszak K., 1997: Stopień defoliacji wybranych drzewostanów świerkowych

w Tatrach i Beskidzie Wysokim. Sylwan 1: 67-76.

Różański W., 2006: Historia powstania Gorczańskiego Parku Narodowego i jego znaczenie dla ochrony przyrody w Polsce. Ochrona Beskidów Zachodnich 1: 13–21.

Wężyk P., 2006: Przemiany środowiska przyrodniczego Gorców na przykładzie użytkowania polan w okresie 1954-1997. Studia Naturae 53, cz. I: 203-213.

Wężyk P., Guzik M., 2004: The use of Photogrammetry-GIS (P-GIS) for the analysis of changes in the Tatra mountains natural environment. [In:] A Message from the Tatra. Geographical Information System and Remote Sensing In Mountain Environmental Research. Kraków.

Wężyk P., Mansberger R., 1998: Techniki fotogrametrii cyfrowej i GIS w ocenie degradacji drzewostanów świerkowych w masywie Kudłonia w Gorcach. Archiwum Fotogrametrii, Kartografii i Teledetekcji 8(21): 1-10.

Wężyk P., Pyrkosz R., 1999: Użytkowanie polan w Gorcach na przestrzeni lat 1954-1997 na podstawie fotogrametrycznego opracowania zdjęć lotniczych. Archiwum Fotogrametrii, Kartografii i Teledetekcji 9: 223-232.

Wężyk P., Wrzodak J., 2005: Integracja technik geomatycznych w badaniach przyrodniczych na przykładzie kartowania szaty roślinnej tatr wysokich. Rocznik Geomatyki t. 3, z. 4: 209-220, PTIP, Warszawa.